Het nieuwe kabinet en de arbeidsmarkt

 

(bron:BNR.nl)

Het nieuwe kabinet maakt flink werk van de arbeidsmarkt. Voor zzp'ers verandert er het nodige, het ontslagrecht gaat op de schop, doorbetaling bij ziekte wordt aangepast en flex en vast groeien verder naar elkaar toe. Hoe landt dit in 'het veld' en wat zijn de juridische implicaties? BNR Werkverkenners en Juridische Zaken bogen zich deze week over de arbeidsmarktparagrafen in het regeerakkoord.

Politiek verslaggever Laurens Boven nam voor BNR Werkverkenners vier hoofdthema's van de arbeidsmarktparagrafen in het regeerakkoord onder de loep: zzp, versoepeling ontslagrecht, doorbetaling bij ziekte en vast vs. flex.

Link naar de uitzending: link naar artikel en uitzending)

Zzp

De onrust die de afschaffing van de VAR heeft veroorzaakt zal nog wel even aanhouden: tot er een nieuwe wet is die een nieuwe definitie geeft van ondernemerschap, zal de handhaving van de schijnzelfstandigheid misschien wel jaren opgeschort worden. Al is er volgens Laurens Boven relatief goed nieuws voor zzp'ers die veel óf juist weinig verdienen.

Het is een goede zaak dat er scherper toezicht komt op het al dan niet bestaan van een arbeidsrelatie, zegt Joop Schippers, hoogleraar Arbeids- en Emancipatie-economie aan de Universiteit van Utrecht, in BNR Werkverkenners. Zeker voor mensen die als zzp'er gedurende langere tijd niet zo gek veel verdienen. 'Daar zit de groep die het kwetsbaarst is en misschien ook wel de groep die het minst uit vrije wil zzp'er is.'

Macht van de sterkste

Toch: het lijkt erop dat nog altijd de macht van de sterkste geldt, waarschuwt Roos Wouters, oprichter van De Werkvereniging. 'Ik vind die vaste tariefstellingen duidelijk. Je kunt het ermee eens zijn of je kunt ertegen zijn, maar die snap ik. Maar hoe je gaat definiëren wanneer je een opdrachtgever bent en wanneer je een ondernemer bent, daar wordt het alweer vaag. Uiteindelijk ben je als zelfstandig ondernemer meestal degene die aan het kortste eind trekt als je iets wilt bewijzen.'

Schippers is op zijn beurt vooral sceptisch over de suggestie om nota bene de Belastingdienst op te zadelen met de controle. 'Er is van de week ook een rapport verschenen dat de Belastingdienst zijn zaakjes niet helemaal op orde heeft. Moet die dit dan op een goede manier voor ons gaan bijhouden? Ik betwijfel zeer of ze dat wel kunnen. Ik weet niet of de markt niet te diffuus en te weinig transparant is. Omdat het in principe geen langdurige relaties zijn, kunnen mensen heel makkelijk tijdelijk iets met elkaar afspreken, zonder dat daar voldoende controle op is.'

Minimumtarief

Het handhaven van een minimumtarief zal het probleem niet zijn, denkt Tjebbe van Oostenbruggen, directeur van Brainnet. 'Iedereen snapt wat een minimumloon is, dan snapt men toch ook een minimumtarief wel? En bij het handhaven daarvan: met voldoende informatie en publieksvoorlichting moet je toch een heel eind kunnen komen?' Ingewikkelder vindt Van Oostenbruggen de termijn van een jaar voor een opt-out voor loonheffingen voor mensen met een tarief van boven de 75 euro per uur. 'Ik ben zo bang dat zzp'ers met een uurtarief van boven de 75 euro, die meer dan twee jaar met een opdracht bezig zijn, de nek wordt omgedraaid.'

Zíjn we eigenlijk wel verlost van de wet DBA? Roos Wouters houdt haar hart vast. 'ik moest opeens onderhandelen dat ik niet per uur betaald wilde worden, maar per dagdeel. Opdrachtgevers werkten met allerlei freelance consultants die wél per uur betaald werden. Op een gegeven moment dacht ik: wil je me in diénst nemen? Volgens mij is het een overeenkomst om te laten zien dat ik onafhankelijk ben. Die modelovereenkomst is een gruwel.'

Opdrachtgeversmodule

Voor zo'n modelovereenkomst moet een opdrachtgeversmodule in de plaats komen. Maar het grootste probleem in de wet DBA was nog wel dat het allemaal zo onduidelijk bleef. Die modelcontracten zijn onderhandeld met de Belastingdienst en daar moesten de meest bizarre onderdelen in, zegt van Oostenbruggen, zoals dat een inzet niet langer mag duren dan gangbaar in de branche. 'Ik kan niet aan een zzp'er uitleggen wat gangbaar is in de branche. Als dat soort vragen straks in die opdrachtgeversmodule komt, dan zijn we alleen maar verder van huis.'

In BNR Juridische Zaken onderkent Jaap van Slooten, hoogleraar Arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, dit probleem. 'In het regeerakkoord wordt er een webmodule aangekondigd. Ik kan u al verzekeren dat het heel moeilijk wordt om dat onderdeel succesvol te laten zijn. Het gaat niet de zorg en de problemen weghalen die de wet DBA heeft veroorzaakt. Er wordt gezegd dat het begrip gezagsverhouding meer handen en voeten krijt, maar ik voorspel dat dat lastig gaat worden.'

Grote middengroep

Arbeidsmarktadvocaat Maarten van Gelderen prijst de duidelijkheid die nu gegeven wordt rond de status van zzp'ers. 'Die hele groep over één kam scheren leek me geen goed idee en dat er bescherming komt aan de onderkant is ook een goede zaak: dat is juist om te voorkomen dat er een groep mensen ontstaat die min of meer in dat zzp-schap gedwongen wordt. Er is ook een hele grote groep die gewoon ondernemer wil zijn en die ruimte wil krijgen.'

De enige zorg is de 'grote middengroep', die afhankelijk is van het lastige criterium 'gezagsverhouding': ben je nou wel of niet in dienst? 'Ik ben benieuwd of het kabinet daar helderheid in kan bieden.' Die tussencategorie is begrensd door pakweg 30.000 en 150.000 euro per jaar, zegt Van Slooten. 'Dan zul je weer aan de hand van die criteria met gezagsverhoudingen moeten aantonen dat je een zelfstandige bent.'

Versoepeling ontslagrecht

Nu de onderhandelingen in de polder over de arbeidsmarkt zijn vastgelopen, stelt het nieuwe kabinet eenzijdig voor om het ontslagrecht te versoepelen. Dat wordt mogelijk als er een stapeling van problemen is. Volgens het regeerakkoord is het voor werkgevers moeilijk om mensen te ontslaan als elk probleem afzonderlijk niet groot genoeg is om ontslag te rechtvaardigen. Rutte III noemt als voorbeeld: verwijtbaar handelen in combinatie met disfunctioneren en een verstoorde arbeidsrelatie.'

Doorbetaling bij ziekte

Werknemers verliezen overigens niet het recht op loonbetaling in het tweede jaar, maar het risico wordt straks door iedereen gedragen en niet meer door elke mkb'er afzonderlijk. Gespreide risico's en lagere kosten: een oplossing die goed is voor mkb'ers, maar die wel wat verwondering opwekt. Want een VVD-kabinet met een verplichte collectieve verzekering is best een verrassing.'

Van Oostenbruggen maakt daarbij een scherp onderscheid. 'Ik vind nog altijd dat de vervuiler betaalt, dus als je als werkgever een medewerker onder onveilige omstandigheden laat werken of een burn-out in jaagt, moet je daar absoluut voor betalen. Maar als iemand iets ernstigs overkomt - kanker, hersenbloeding of een hartinfarct - vind ik het van de zotte dat werkgevers daarvoor moeten betalen. Dat wordt deels opgelost voor kleine bedrijven, maar voor grote bedrijven blijft die gewoon staan. Óngelofelijk.'

Flexibel en vast

Vaste werknemers, flexwerkers en zzp'ers zijn volgens de nieuwe coalitie onbedoeld elkaars concurrent geworden. Het nieuwe kabinet wil dat werkgevers niet meer op basis van de kósten de keuze maken voor een bepaald contract, maar op basis van de inhoud van het werk. Het kabinet wil vaste contracten promoten door bijvoorbeeld de WW-premie te verlagen en payrolling moet minder aantrekkelijk worden door payrollers dezelfde rechten te geven als mensen met een baan.

Wetgeving

Hoogleraar arbeidsrecht Jaap van Slooten vindt het al met al een imposant pakket, zegt hij in Juridische Zaken, met gunstige maatregelen voor werknemers, zonder dat de werkgevers over het hoofd worden gezien. 'Ik had van dit 'rechtse' kabinet wel een rechtser programma verwacht: de zzp'ers aan de onderkant van de markt krijgen veel bescherming én payrolling wordt aangepakt. Dat zijn toch twee dingen waar werkgevers niet meteen blij van zullen worden.'

Arbeidsmarktadvocaat Maarten van Gelderen ziet vooral tegemoetkomingen aan de werkgevers. Al is dat niet helemaal onlogisch, nadat de afgelopen jaren het aantal verplichtingen voor werkgevers ook wel de pan uit dreigde te rijzen. 'Dus ergens is het wel terecht dat daar wat scherpe kantjes van afgehaald zijn. Ik denk dat dit pakket aan maatregelen een impuls kan geven aan werknemers om meer met vaste arbeidscontracten te werken. Of het voldoende is om de sterke opwaartse beweging van het flexwerken tegengaat, moeten we nog maar zien.'